لازم به ذكر است ، مصاحفى كه عثمان آنها را به شهرها فرستاد ، همهء آنها در تمام حروف با هم مطابقت كامل نداشته‌اند بلكه اندك اختلافى با هم داشتند كه كتابهايى كه بعد از آن دربارهء رسم الخط عثمانى و مصاحف شهرها نوشته شد ، بر آن نقش گذارده است « 1 » . البته اين اختلاف به مصحفهاى همسان مصحف عثمان ، ضررى نمىرساند چه همهء مصاحف عثمانى يك شكل واحد از مصحف نمونه [ امام ] به حساب مىآيند . امّا اختلاف اين مصحف نمونه [ امام ] از مصاحف ديگر صحابه ، ظاهرا زياد است . در اين جا بر آنچه گذشت تأكيد مىورزيم كه گرد آورى مصحف در بين دو جلد ، به صورت كامل و تمام ، قبل از ابو بكر توسط صحابهء ديگر صورت نگرفته است بلكه به صورت مجموعه‌هايى از سوره‌هايى بوده است كه صحابه آن را كم و بيش حفظ كرده بودند و از باب تغليب بر آنها مصحف نام نهاده بودند ، جز در آن مورد كه دربارهء ابن مسعود و ابىّ بن كعب روايت شده است كه هر يك از آن دو مصحفى را تكميل نموده بودند كه با ترتيب مصحف نمونه [ امام ] تفاوت داشت « 2 » . ممكن است ، اين حقيقت را دريابيم ؛ اگر بدانيم ، به طور اساسى صحابه‌اى كه مالكيت مصحفى به آنها نسبت داده شده است به قرار زير مىباشند : 1 - ابن مسعود 2 - ابىّ بن كعب 3 - على بن ابيطالب 4 - عبد اللّه بن عباس 5 - عمر بن خطّاب 6 - حفصه دختر عمر 7 - عايشه دختر ابو بكر 8 - امّ سلمه 9 - عبد اللّه بن عمر 10 - عبد اللّه بن زبير « 3 » متون ديگرى هم مىبينيم كه به صحابهء ديگر مثل ، ابو موسى اشعرى ، زيد بن ثابت ، انس بن مالك و سالم بندهء آزاد شدهء ابى حذيفه « 4 » ، مالكيّت مصحفى با ويژگى خاص را نسبت مىدهند . همهء اين متنها قابل قبول هستند امّا نه به اين معنا كه اين مجموعه آيات ، به صورت

--> ( 1 ) ابن ابى داوود السجستانى ، المصاحف ، ج 1 ، ص 39 و نيز : ابو عمرو الدّانى ، المقنع فى معرفة مرسوم مصاحف اهل الامصار . ( 2 ) محمد بن النديم ، الفهرست ، صص 45 - 46 . ( 3 ) ابن ابى داوود السجستانى ، المصاحف ، بخش اختلاف مصاحف صحابه ، صص 50 - 88 . ( 4 ) جلال الدين السيوطى ، الاتقان ، ج 1 ، ص 58 .